ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Paris’te gerçekleştirilen G7 toplantısında Washington’ın yeni İran stratejisini aktararak askeri harekat veya uzlaşma yerine Tahran yönetimini ekonomik yaptırımlarla zayıflatmayı amaçlayan planın devreye sokulduğunu bildirdi.
Kongre ara seçimlerinde Cumhuriyetçi Parti’nin kayıplar yaşamasının ardından ikinci döneminde İran gerilimiyle yüzleşen Başkan Donald Trump, Tahran politikasında yönünü netleştirdi. Axios’a bilgi veren üç yetkili, Trump’ın doğrudan çatışmayı başlatmak ya da uzlaşmaya varmak seçenekleri yerine İran rejimini ekonomik bakımdan dar boğaza sokacak bir tercihte karar kıldığını aktardı.
“Bir çözüm arıyordu ancak izlenecek en iyi yolun ne olduğundan emin değildi”
Müttefikler Arasındaki Görüş Ayrılıkları ve Demir Kapı Planı
Yönetim kademesinde yürütülen değerlendirmelerde İsrail tarafı askeri operasyonların yinelenmesini savunurken, Körfez ülkelerinin büyük bölümü bu adımlara karşı durdu. Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile Beyaz Saray’da temaslarda bulunan Trump, müttefiklerden gelen uyarıların neticesinde yeni bir askeri harekat dalgasını düşük bir ihtimal olarak gördüğünü ve lüzumlu bulmadığını dile getirdi.
Askeri hamleler yerine deniz ablukası ile ekonomik yaptırımları sürdürmeyi amaçlayan Beyaz Saray, Tahran’ın ileri teknoloji ve silah sevkiyatında kullandığı kara hatlarını engellemek üzere “Demir Kapı” isimli operasyonu planlıyor. Bu yaklaşım Hazine Bakanı Scott Bessent, CIA Direktörü John Ratcliffe ile Başkan Danışmanı Jared Kushner tarafından da destekleniyor.
“Başkan’ın önünde yalnızca iki seçenek yok. Mesele yalnızca savaşa dönmek ya da saçma bir barış anlaşması imzalamak değil. Aptalca bir anlaşma yapmayacağız. Sahip olduğumuz üçüncü seçenek, şu anda yaptığımız şeyi yapmaya devam etmektir”
“Başkan asılsız bir zaman baskısı altında değil, İranlılar kendi ekonomilerine büyük zarar veriyor”
Rubio’nun Diplomatik Sürece ve Yaptırımlara Bakışı
G7 zirvesi sonrasında basına açıklamalarda bulunan Rubio, Washington yönetiminin İran ekonomisine ağır maliyetler yüklediğini ve Tahran’ın askeri yapısını toparlamasını güçleştirdiğini savundu. Sürecin herhangi bir nihai tarihle sınırlanmadığını aktaran Dışişleri Bakanı, diplomatik bir anlaşma ihtimalini şu sözlerle değerlendirdi:
“İran bir anlaşmayı çok ister. Sorun şu ki, öne sürmeye devam ettikleri koşullar absürt. Yani şu anda ciddi bile değiller”
“Sonunda yemek yemek zorundasınız. Nihayetinde ekonomik gerçekler en radikal delinin bile kafasına dank eder. Dolayısıyla zaman geçtikçe bunun bir etkisi olacağını düşünüyorum”
“Şu anda İran’a çektirilen ekonomik acı olağanüstü boyutta ve katlanarak artıyor. Her geçen gün büyüyor. Aynı hedefe ekonomik araçlar ve ekonomik baskı yoluyla ulaşıyorsak askeri saldırılar düzenlememize gerek yok. Bu bir çıkmaz değil. İran küresel pazarda enerji satamama durumuyla bugüne kadar hiçbir zaman böylesine karşı karşıya kalmamıştı”
Bölgesel Etkiler ve Garantörlük Arayışı
ABD’nin ekonomik yaptırımları derinleştirme stratejisi bölgedeki müttefik ülkelerde endişe yarattı. Bir ABD’li yetkili; Türkiye, Irak ve Pakistan’ın sınırların kapatılması ile hava ulaşımının durdurulması dahil İran’la ticareti kesmeleri yönündeki baskının kendi iç istikrarlarına zarar vermesinden çekindiklerini ifade etti.
Alınan karar, İran Dini Lideri Mücteba Hamaney’in mevcut statükonun sona erdirilmesi yönünde Devrim Muhafızları Ordusu ve hükümete verdiği talimatlarla çelişiyor. Tahran’daki sivil kanat bu mesajı diplomasi için alan olarak yorumlarken, Devrim Muhafızları’nın artan baskılar karşısında bölgesel adımlar atabileceği öngörülüyor. Atlantic Council uzmanı Danny Citrinowicz mevcut riskleri şu ifadelerle açıkladı:
“İran’ın bu durumu süresiz olarak kabullenmek gibi bir niyeti yok. Tahran, Washington ve bölgesel ortakları için ekonomik ve güvenlik maliyetlerini artırmanın Amerikan politikasında bir değişikliği zorlamanın tek yolu olduğu sonucuna varabilir. Tehlike ortada: İran gerilimi tırmandırır, Washington karşılık verir ve her iki taraf da kendilerini zorunlu olarak istemedikleri başka bir askeri çatışmanın içinde bulur”
Katar Başbakanı Al Sani ise Trump ile gerçekleştirdiği görüşmelerin ardından diplomasiye alan açıldığı kanaatini koruduğunu belirtti. İlk adımı kimin atacağı konusundaki belirsizlik sürerken Al Sani, Tahran yönetiminin anlaşmanın bozulabileceğine dair şüphelerini aşmak için Çin ve Avrupa ülkelerinin garantör sıfatıyla masada yer almasını talep ettiğini bildirdi.
